O Golubiću
 
   
   
   
   
   
   
   
   
 
Projekti
 
   
   
   
>
 
 
Galerija
 
   
   
>
 
>
 
>
 

Nošnja

NOŠNJA kninskog sela Golubić krajem 19. i početkom 20. vijeka

Nošnja je jedan od elemenata etničkog identiteta nekog naroda ili etničke grupe. Nastala je kao odraz prirodnih, privrednih, istorijskih i socijalnih prilika, ali je istovremeno i odraz estetskih i etičkih normi neke društvene zajednice.

Nošnja kninskog sela Golubić pripada varijanti dinarske nošnje sjeverne i srednje Dalmacije (i djelimično Like)
.......
.......................................Detalj aplikacije veza koji se našiva na dijelove narodne nošnje

Opšte odlike nošnje Golubićana


Svečanu mušku nošnju Golubićana činili su odjevni elementi: do tijela su oblačeni košulja i gaće sašiveni od platna. Preko košulje je nošen prsluk – đilet, a preko platnenih gaća, suknene gaće -brnevreci. Preko košulje koja je upasivana u gaće opasivan je tkani pojas – kanica. Preko kanice viđeniji i bogatiji opasivali su kožni pojas - pašnjaču. Sukneni gunj – aljinak, bio je obavezan dio odjeće koji se nosio prilikom boravka van kuće. Kabanica - kaban sa kapuljačom bila je sastavni dio odjeće putnika i čobana. Na glavi je nošena kapa (razlikuje se od ličke po dužini resa). Muškarci su uvijek nosili kapu sem u vanrednim prilikama (kapa se skidala u crkvi, u sprovodima i prilikom svake molitve). U narodnom predanju sačuvana je simbolika boja na kapi. Vezana je za kosovski mit, crvena boja simbolizuje prolivenu krv kosovskih junaka, crna, žalost za izgubljenim životima kosovskih junaka i izgubljenom bitkom, a devet crnih kićanki simbolizuje devetoricu braće Jugovića.
Na nogama su su muškarci nosili vunene čarape i opanke.
Golubićani su najčešće nosili gumene opanke. U ranijem periodu više su nošeni opanci - oputari. Siromašniji su ih nosili i do šezdesetih godina prošlog vijeka.

.......
....................................................................................Muška narodna nošnja

.......
...............................................................................Ženska narodna nošnja

.......
.............Ženska narodna nošnja. Ženska pjevačka grupa KUD „Golubić“ (krajem osamdesetih) Izvor: album udruženja

Svečana ženska nošnja sastojala se od platnene košulje koja je opasivana tkanicom, pregače i zubuna za topliji period godine. Za hladnije i zimsko doba bila je obavezna suknena haljina – aljina. Oblačena je preko košulje, a zubun preko haljine. Djevojke su nosile haljine od bijelog sukna – bjelače, a udate žene od modrog – modrine. Po pokrivanju glave, takođe se razlikovala žena od djevojke. Žena je nosila bijelu platnenu maramu – bošču, a djevojka plitku crvenu kapu sa dugim resama, razlikovala se od muške po dimenzijama i ornamentici. Mlade udate žene su nosile malu bošču, a udate starije žene veliku bošču. Mala bošča je marama od bijelog tankog pamučnog platna fabričke izrade – tamina.
Na nogama su i žene i djevojke nosile čarape i opanke.
Svakodnevnu žensku odeću činili su, suknja - kotul, bluza- bljuza i kecelja – traveža.
Vremenom je bošča zamjenjena kupovnom dezeniranom maramom – šudarom.

.......
............................................................................Suknena ženska aljina

...........................................................Pregača, dio ženske narodne nošnje

.......
.......................................................................Zubun, dio ženske narodne nošnje
.......
....................................................................Bošča, pokrivalo za glavu udate žene

.......
.........................................Ženska narodna nošnja (košulja, zubun i kapa za djevojke)

Dječja nošnja

Djeca, dječaci i djevojčice, do polaska u školu nosila su platnenu košulju - cardzicu. Bila je jednostavnog kroja. Duga do ispod koljena, dugih rukava, sa otvorom za glavu i prorezom na grudima, zakopčavala se dugmetom i petljom ispod gerla. Poslije drugog svjetskog rata još je po neko dijete u selu nosilo ovakvu košulju. Prije rata ona je bila sašivena od domaćeg lanenog platna, a poslije od kupovnog, dezeniranog. Polaskom u školu djeca su dobijala odjeću koja je bila ista kao i za odrasle.

Materijal i način izrade odjeće

Odjeća za svečane prilike izrađivana je od platna i od vunenih tkanina. Platneni materijal za izradu košulja početkom 20. vijeka izrađivan je u kućnoj radinosti. Golubićani su na seoskim sajmovima kupovali lan - jutu koji su žene kod svojih kuća prerađivale u niti. Od lanenih niti na razboju je tkano platno. Platno se tkalo u dva nita. Od njega su žene krojile i šile košulje i gaće. Poslije Drugog svjetskog rata Golubićani su domaće platno kupovali od Bosanki na sajmovima. Kasnije je fabričko pamučno platno za izradu košulja kupovano u prodavnicama u Kninu.

Vuneni materijali su tkani od vunene niti koju su same žene izrađivale (od šišanja ovaca do predenja i farbanja). Najčešće korišćen vuneni materijal bilo je sukno. Sukno je dobijano valjanjem vunene tkanine koja je potom tkana u četiri nita. Žene su same bojile pređu i tkanine. Bojenje sukna - tanjganje u jasenovoj kori kojoj su dodavani opiljci gvožđa trajalo je 15-20 dana. Neke žene su i poslije Drugog svjetskog rata farbale – tanjgale vunu, na ovaj način. Od sukna su krojeni i šiveni gunjevi čakšire, haljine – moderne i kabanice. Pregače i pojasevi su tkani od raznobojne vune. Pri tkanju ovih predmeta za osnovu se koristila bijela pamučna nit, a za potku raznobojna vunena nit. Tkalo se u dva i četiri nita. U tkanju su izvođene geometrijske šare tehnikom prebiranja i klečanja. Sedamdesetih i osamdesetih godina u Kninu su postojale radnje za bojenje vune tzv. Tanjgare.

Obuća, čarape i opanci oputaši takođe su izrađivani u kućnoj radinosti.
Pletenjem je izrađivana uglavnom vunena obuća –čarape i nazuvice – naratci. Čarape od domaće vune pletene su na pet igala. Nisu ukrašavane. Plelo se na poseban način (jedna igla je bila zadjenuta u kanel, a kanel za pojas i na tu iglu su namicane petlje).

Stopalo za opanke oputaše krojeno je od juneće, goveđe ili kozje kože. Koža je štavljena soljenjem i sušenjem na suncu. Oputa za lice i dio za petom opanka izrađivana je u vrijeme zimskih večeri. Izrađivali su je muškarci na sljedeći način: usoljena i osušena juneća ili teleća koža isječena je na uske duge kaiše, potom je pomoću naročite sprave uvrtana. Ovako pripremljena oputa čuvala se namotana na kalemima i koristila se po potrebi.

Sukno za izradu muške odjeće krojili su muškarci pojedinci kojima je to išlo od ruke. U Golubiću su, do kraja pedesetih godina dvadesetog vijeka bili poznati krojači: Džepina Nikola koji je krojio sukno za aljinke i Džepina Luka, krojio je šilete.

Na gore opisani način izrađivana je svečana odjeća. Ženska svakodnevna odjeća šivena je od kupovnih materijala, a kape, marame i obuća kupovani su u prodavnicama u Kninu ili na seoskim sajmovima. Svaka mlada je u svojoj djevojačkoj spremi donosila odjeću koju bi poslije udaje nosila.

Nakit

Cure su nosile niske dukata, ogrlice od staklenih zrna, lančiće, i prstenje i vitice (burme).

Gerdan ili gendar. Stariji kazivači pamte da su prije Drugog svjetskog rata bogate djevojke – udavače nosile gerdane sa papirnim novčanicama (hiljadu dinara Kraljevine Jugoslavije). Ovakav način ukrašavanja pojavio se kao moda i nije se dugo zadržao. O tome kako je u selu gledano na ovaj način kićenja udavača jasno kazuju u sjećanju kazivača sačuvani stihovi:

Na čeljade ne treba iljade,
Na nesreću iljade se meću


Istorijat
Opisana nošnja Golubićana bila je u upotrebi dvadesetih i tridesetih godina 20. vijeka. Golubićani su prestali da je nose poslije Drugog svjetskog rata. Pojedini djelovi ženske nošnje, haljina, modrina i bjelača, pregača i bošča, i muške nošnje, kapa, đilet i opanci zadržali su se i duže. Kao simbol lokalnog identiteta ovi djelovi nošnje oblačeni su i poslije pedesetih godina 20. vijeka.

Muška nošnja je ranije izobičajena nego ženska. Muškarci su odlazeći na rad, na razne strane (od Beograda, Makedonije do Amerike), usvajali način oblačenja sredine u koju su dolazili. Taj način odjevanja su zadržavali i po povratku u selo. Građansko odijelo su prvo prihvatili mlađi muškarci, dok su stariji čuvali tradicionalni način odjevanja, noseći ako ne kompletnu nošnju, a ono bar neke njene djelove.
Do danas sačuvane autentične djelove narodnog odijela koriste članovi KUD-a Krajina (kape i pregače, košulja) u svojim nastupima. Poneki zubun, pregaču, kapu, bošču ili tkanicu čuvaju pojedinci u svojim kućama kao velike porodične dragocjenosti.
Postoji inicijativa da se u obnovljenom Parohijskom domu osnuje etno soba gdje bi se sakupili i čuvali etno predmeti Golubićana.

Ostali predmeti u etno riznici djevojačke spreme za udaju

Torbe i vreće (zobnica i torba naprtnjača)

Golubićani su uz svečanu odeću, praznikom i nedeljom, kada se ide na sajam, u svadbu ili u goste, nosili torbu - zovnicu. Torba je izrađivana od domaće vunene tkanine sa utkanim raznobojnim uzdužnim prugama (s naličja) i romboidnim ornamentima (s lica). Otvor torbe je oivičavan crvenom rizom, a donja ivica zupčasto isječenom trakom crvene čoje. U koloritu je dominirala crvena boja. Torba je imala ručno izrađenu dugu uzicu za nošenje preko ramena. Golubićka torba se prepoznavala po načinu na koji je bilo ukrašeno lice. Na sredini je bio vertikalno postavljen pojas sa pravilno raspoređenim sitnim romboidnim ornamentima (kukama) sa obe strane uokviren uskim prugama u bojama srpske trobojke (crvena, plava, bijela ).
.......
.......................................................................Zobnica - tkana torba - detalj

U torbi su nošene razne potrebštine i ponude za goste. Na poklon su najčešće nošeni, vino i rakija, šećer u kocki, voće (suve smokve, jabuke, kruške, šljive, narandže, orasi i bademi-bajami). Torba je izgubila svoju osnovnu funkciju, još šezdesetih godina 20. vijeka kada je i prestala da se nosi.
Za veću količinu ponuda i duže putovanje nošene su torbe (naprtnjače). Tkane su od vune najčešće sa romboidnim ornamentima. Na donjim krajevima i po obodima na vrhu pravljenje su vunene petlje kroz koje se provlačila duga uzica za nošenje torbe na leđima.

.......
.............................................................................Tkana torba - naprtnjača

Vreća za žito i brašno čvrsto tkana od bijelih vune, obšivena sa šarenom vunenom uzicom, sa po tri utkane poprečne pruge (crna crvena crna) na sredini i pri vrhu, po obodu na otvoru vreće sa čvrstim vunenim petljama za uvezivanje. Služila je za prenos žita i bražna do mlina i nazad.

.......
................................................................. Tkana vreća za kukuruz i brašno- detalj

Povrazača
Tkanica kvadratnog obilka, dimenzija cca 30 x 20 cm, sa romboidnim oblicima gdje preovladava crvena boja, obšivena, sa dužih strana, dvjema vunenim uzicama. Služila je za nošenje šerpe ili lonca u kojem se nosila hrana težacima u polje.

.......
..............................................................................................Povrazača

Uže
Pleteno od vunenih niti. Imalo je višestruku namjenu, a najčešće za vezivanje tovara na magare.

.......
.................................................Pleteno vuneno uže za razne namjene u obavljanju poslova

Spema za krevete

Biljac – debeli tkani vuneni prekrivač. Išaran širokim poprečnim crnim bijelim i crvenim prugama. Na dva kraja je imao crvene ili bijele rese od niti.

.......
.......................................................................Biljac - tkani prekrivač za krevete

Sukanac - tkani vuneni prekrivač, tanji i laganiji od biljca. Sa poprečnim i uzdužnim ukrštenim širim prugama (crno-crveno-bijelo)
Krpe zidnice, vez na šifonu sa motivima i porukama iz života.
Češljarice- Platnene vrećice od šifona sa vezom koje su se kačile na zid i služile za držanje češljeva

.......
.....................................................Sukanac, tkani prekrivač za krevete(laganiji i tanji od biljca)

Kanel - drveni držač u obliku štapića dužine oko 30 cm, za petu iglu prilikom pletenja vunenih čarapa. Držač se zadjene za pojas. Na njega se zakači klupko sa vunenim nitima i peta igla za pletenje. Na gornjem djelu obično je izrezbaren. Rezbarili su ga obično momci da bi se dopali curama.

Preslica

Kovčeg je drveni sanduk sa poklopcem koji je sa spoljne strane imao motive izrezbarene ili nacrtane, najčešće cvetne. U njega je cura spremala tzv. Spremu za udaju.
Cura je u kovčegu momkovoj kući donosila, sem svoje odjeće (košulje, haljine, zubune, pregače, tkanice) i vezene peškire, krpe zidnice, stoljnjake, vreće, prekrivke- biljce, sukance, torbe i užad, pletene čarape za mladoženju i svekra, konce za vez igle za šivenje i pletenje te razna platna.

.......
............................................................................Kovčeg sa djevojačkom spremom

......
...............................................................................Djevojački kovčeg - detalj

.......
........................................................................Vežena kuvarica, dio djevojačke spreme

Jeseni 2013.g. sajt napravio: Site factory
>
 
 
Zavičajno udruženje
 
   
   
   
Članovi
 
   
   
 
Riznica
 
   
   
   
   
   
   
>
 
Golubićani