O Golubiću
 
   
   
   
   
   
   
   
   
 
Projekti
 
   
   
   
>
 
 
Galerija
 
   
   
>
 
>
 
>
 

Privreda

PRIVREDA, KOMUNALNE DJELATNOSTI I URBANIZAM

LOKVE BUNARI I GUSTERNE

Lokve, bunari i gusterne stotinama godina bili su osnovni vodni objekti za potrebe stanovništva i napajanje stoke, posebno na brdsko-planinskom dijelu sela.
Na ovom dijelu sela u vrijeme Kraljevine Jugoslavije neki bunari i lokve građeni su uz pomoć države (opštine), kao što su: Na Bukovcima-Lazaret, Na Krstu, Na susjednom ataru-Trešnjini bunari (ispod Badnja).
..........
SEOSKI VODOVODI

Sve do početka sedamdesetih godina prošloga vijeka žitelji sela, uz velike napore, vodu su donosili sa izvora ili vodotokova. Kako bi se ublažile teškoće snabdijevanja vodom mnoga domaćinstva i zaseoci gradili su gusterne, bunare i lokve ili dovodili vodu vošama što bliže kućama i zaseocima. Početkom sedamdesetih godina 20. vijeka dolazi do samoorganizovanja domaćinstava po zaseocima za izgradnju lokalnih vodovoda. Do polovine osamdesetih godina, skoro svi zaseoci u selu bili su pokriveni vodovodnom mrežom. U daljnjem tekstu navode se vodovodi po zaseocima.

..........
VOŠE - kanali za vodu

Izgradnju voša, koje su u selu mnogobrojne, pretežno su izvodila domaćinstva grupe zaseoka čije su njive i bašče bile na zajedničkim lokalitetima. Voše su kopane po cijeloj dužini polja, i redovno su, prije ljetne sezone popravljane i čišćene. Vodar se starao o pravilnom korišćenju voda. Među najdužim vošama su Džepinova voša i Radnovića voša. Praranska voša počinje u Klančiću a završava iznad mlina Pipića.
Sve velike voše su izvedene iz rijeke Butižnice ali i druge dve riječice su korištene za navodnjavanje (Radljevac i Došnica). Jerkovići za navodnjavanje njiva i bašta koriste i vodu iz Jerkovića vrela.

..........
VJEŠTAČKO, AKUMULACIONO JEZERO

Vještačko akumulaciono jezero je izgrađeno sa svrhom da poboljša kvalitet snabdjevanja električnom energijom. Izgradnja je počela 1979.g. a završena 29.12 1981. (više o hidrocentrali vidjeti pod naslovom Privreda - elektrifikacija sela). Izgradnjom akumulacionog jezera selo je poprimilo i druge epitete: u manjem obimu turizma, odmora i rekreacije stanovništva sela a i šire, sportski i djelimično privredni ribolov. Međutim: Izgradnjom akumulacionog jezera neka domaćinstva gotovo su ostala bez obradive zemlje; u srednjem i donjem toku, za kraći ili duži vremenski period korito Butižnice skoro je prazno, radi punjenja jezera, uslijed čega je postojeći sistem navodnjavanja narušen, zamro je životinjski svijet, a prirodne ljepote kanjona do Zelembabina mlina izgubile su na atraktivnosti.

.......
..................................................................................................Jezero

..........
MLINOVI-VODENICE

Od kada postoje mlinovi-vodenice u Golubiću, kako i ko je nasleđivao vlasništvo nad njima ne zna se mnogo u nazad. Nama se čini da su oduvijek tu. Pričalo se da su postojali mlinovi kod Lončinovog mosta a Savo Nakićenović u svojoj knjizi Kninska krajina (1924) spominje da selo Golubić ima svoje tri mlinice: Borovići, Simići i Zelembabe.
U Golubiću danas ima mlinova na tri lokacije: uz samu hidrocentralu je Zelembabin mlin, nedaleko od stare hidrocentrale su Milivojevića i Vukovića mlinovi a u Jerkovićima se nalazi Jerkovića mlin.
Poslije gradnje hidrocentrale «Golubić» 1981. Godine na Butižnici, mlinovi ne mogu da rade punim kapacitetom jer im je oduzeta snaga vodenog toka koji ih pokreće. Vlasnici su se jedva izborili za minimum vodene mase potrebne bar za rad tri mlina (Dva Milivojevića i jedan Vukovića mlin).
Tehnološkim napretkom vodenice su gubile na značaju i u njima se smanjio broj pomeljara. Električni mlinovi su zamjenjivali vodenice ali često se znalo reći da nema slađe pure kao od kukuruznog brašna iz kamenog mlina.

..........
POLJOPRIVREDA

Postojanje i preplitanje više klimatskih uticaja, različitost reljefa i bogatstvo vodene mase povoljno raspoređene, u uslovima nedostatka drugog prirodnog bogatstva, uticalo je da poljoprivreda u selu bude osnovni i dominantni izvor obezbeđenja životnih potreba u daljoj i bližoj prošlosti.
Obradivih površina u Golubiću je 1994. godine bilo oko 260 hektara što je 5% od ukupne površine sela. Poslije zbijega stanovništva 1995. godine obradive površine sela su veoma smanjene i svedene na minimum podmirenja potreba povratnika u selo.
U Golubiću gotovo svako domaćinstvo raspolaže sa zemljišnim imanjem koje obično zadovoljava potrebe sa poljoprivrednim proizvodima. Imanje se sastoji od:
pašnjaka (livade i bare), šume takozvanih ograda, oranica na kojima se rade tri vrste proizvodnje: povrtnjaci, njive zasijane žitom (obično kukuruzom) i njive zasijane krmnim biljem (djetelinom),Vinogradi i rijeđe, voćnjak kao zasebna zemljišna površina jer se voće sadilo kraj kuće u takozvanim podvornicama, oko vinograda ili u vrh njiva.
Imanje jednog domaćinstva je rasparčano u manje površine na različitim lokalitetima u selu. Mjera za veličinu njive je dan oranja što je nešto više 33 ara.
Od poljoprivrednih kultura na zemljištu sa crnicom kao vrstom tla pod planinskom klimom, javljaju se, u ograničenim količinama i prostorima samo one vrste, koje mogu da podnesu karakteristike ove klime: raž, zob, krompir, kupus, kapula (crni luk), neke vrste salata i drugo.
U nizinskom dijelu sela, u golubićkom polju gaje se kukuruz i druga žita, gotovo sve vrste povrća i krmnog bilja, vinova loza, te razne vrste voća. Interesantno je napomenuti da sjevernije od Golubića smokve ne uspijevaju, a ako koja i opstane ne rađa zbog niskih zimskih temperatura i jakih mrazeva.

.......
..............................................................................Povrće koje se gaji u Golubiću

Povrtlarstvo

Što zbog prirodnih uslova što zbog pogodnosti koje su sami mještani obezbijedili da se svaka njiva može kvasiti (natapati) Golubić je bio veliki povrtnjak u kome su se proizvodile razne vrste povrća: pomidora (paradajza), bijelog luka, crnog luka tzv. kapule, paprike, krastavaca, cvekle, kupusa, boranije, mrkve, krompira, biža (graška), boba, blitve, španjaka, peršuna, celera. Proizvodilo se i dosta krmnog bilja: stočne repe, bundeva djeteline i slično. Vrlo malo se kupovalo sjeme povrća pošto su ga Golubićani sami proizvodili odvajajući najbolje primjerke plodova.
Selo je imalo svoje poljake. Poljaci su ljudi od ugleda čiji je zadatak bio da čuvaju vinograde, voćnjake i bašte od krađe voća i povrća.
Golubićani gotovo da i nisu imali vremena da se bave trgovinom pa je organizivani način otkupa viškova poljoprivrednih proizvoda kakav je bio za vrijeme zadruge mnogo značio.
Golubić je bio nadaleko poznat po proizvodnji kapulice (arpadžika). Samo se naše selo u dalmatinskom zaleđu bavilo tom proizvodnjom i zadovoljavalo potrebe za ovim proizvodom velikog dijela Dalmacije i Bosanske krajine. Zanimljivo je da su Golubićani bili specijalisti za cijeli krug proizvodnje od sjemena do krupne kapule (crnog luka) koji se odvija u tri godine. Proizvodnjom kapulice bavilo se gotovo svako domaćinstvo.

.......
.....................................................................................Kupljenje kapulice (arpadžika)

Voćarstvo
Zahvaljujući specifičnoj klimi i sastavu tla, u Golubiću uspijeva svakojako voće i, što bi rekao narod: ”nema šta nema”. Nema tradicije o plantažnom uzgoju i malo je posebnih zemljišnih čestica na kojima uspijeva samo voće.
Golubićani su voljeli da na svojim posjedima imaju sve vrste voćki koje uspjevaju u tom kraju. Obično se znalo reći - imam toliko da mi djeca ne budu željna i ne gledaju u tuđu voćku. Stoga je svako domaćinstvo imalo stabla bajama (badama), smokve, trešnje, višnje, šljive, dunje,kajsije, kruške, orasa, jabuke. Ali bilo je i viška pa se voće nosilo na pijace, od Bihaća, Cazina Vakufa i Kladuše do Knina Splita Zadra i Šibenika.
U sezoni branja trešanja, nekad su se mogli vidjeti čitavi karavani natovarenih magaradi koji su odnosili trešnje do željezničke stanice na voz deničar. I smokve su se prodavale u Bosni a redovno su se slale vozom, rodbini, najčešće u Beograd. I ne samo smokve već i druga prehrambena roba (grožđe, praske, pomidore, kapula, kumpjeri, suvo svinjsko meso-pršuti i pečenice vino i rakija).
U sadašnje vrijeme, kada je narod u egzodusu, zapuštena imanja imaju za posljedicu masovno sušenje stabala voćke.

.......
..........................................................................Golubić obiluje stablima trešanja

Vinogradarstvo
Golubić je najsjevernija tačka u regiji gdje uspjevaju vinogradi. Uslovi za uzgoj loze su veoma povoljni. Golubić ima pogodno tlo za uzgoj vinove loze. To su osunčani brežuljci sa vapnenastim sastavom (Grudine, Klicovljeva Glavica, rejon zaseoka Grubića i pod kućom Uroševom) i vinogradi na zapadnoj strani sela, na obroncima Crnog vrha, u Potkraju.
Gotovo ni jedno domaćinstvo nije bilo bez vinograda. Vinogradi nisu veliki i služili su da domaće potrebe. I pored toga vinova loza se njegovala sa velikom pažnjom. Vinograd je obično sačinjavo skup različitih sorti grožđa. Zastupljene sorte u Golubiću imaju nešto drugačije nazive od poznatih (kuč, muškat,bljuzga, vedrina, šljivica, zadarka i druge). Ove vrste grožđa uglavnom pripadaju grupama vina maraština, plavac, babić i dr. Nekada se uzgajala vrancuzica, vjerovatno porijeklom iz francuske koja je vinu davala inzvanrednu boju.
Vrlo čest prizor u Golubiću je odrna. To je vinova loza koja se sadila ispred kuće da bi formirala pokrivku nad dvorištem koja je imala ulogu suncobrana u ljetnim žegama.
Golubićani su imali vina obično za svoje potrebe. Malo je onih koji su imali vina i za prodaju. Potrošnja vina se planirala tako što su se ostavljale količine za krsnu slavu, velike poslove u polju ili neke druge važne događaje.

.......
.................................................................................Berba grožđa u Jerkovićima

Krmno bilje
Veliki dio površina u Golubiću su koristile za proizvodnju stočne hrane jer je stočni fond bio popriličan. Sa livada u brdskim djelovima koje su najčešće nedostupne za zaprežna kola i trektore (osim Suvoplja) danima se dopremalo brdsko sjeno u tovarima na magaradima. Barsko sijeno se lakše dopremalo jer su tereni dostupniji. U privatnim šumama, tkz. ogradama pod jesen su se kresala hrastova i jasenova stabla pa su se lisnate grane sadjevale u lisnike. Svako domaćinstvo je imalo po koju njivu zasijanu sa djetelinom lucerkom.
Danas panorama golubićkog polja sasvim je drugačija od one kakva je bila do 1995. godine. Nema više šarene tkanice od njiva zasijanih kukuruzom, povrtnjaka, vinograda i raznih stabala voćke. Skoro svo polje je jednolično objeno, zeleno, zapušteno i gotovo pusto.

.......
............................................................................................Kosidba na Loševcu

..........
STOČARSTVO

Tragovi veoma daleke prošlosti ukazuju da je stočarstvo na teritoriji sela bilo jedno od osnovnih i glavnih zanimanja njegovih stanovnika. To je bio dugi vremenski period u kojem su sa zemljoradnjom i stočarstvom pokrivane osnovne potrebe života višečlanih porodica. Oko dvije trećine seoske teritorije čini neobradivo zemljište, odnosno, brežuljkasti, brdski i djelimično planinski reljef.
Glavni prirodni pašnjaci nalaze se na dinarskom dijelu sela, uključujuči Veljuv, Plješevicu pa sve do granične linije sela sa Bosnom. Manji po površini ali i manje izloženi jakim zimama i nevremenu bili su pašnjaci po Starčevu brdu, Ravnu i još nekim manjim rejonima.
Središnji dio sela, čini glavno žitorodno, povltlarsko, voćarsko i vinogradarsko područje sela. Ispaša stoke na ovom dijelu je ograničena i pretežno je bila sezonska.
U svojoj knjizi Kninska Krajina Savo Nakićenović registruje da je oko 1920. godine u Golubiću bilo 5341 ovca, 1833 koze, 357 goveda i 26 konja, što je i za ondašnje prilike činilo dobru potporu osiguranja života ali i bogatstva sela.

Od tridesetih godina do početka Drugog svjetskog rata, stočarstvo doživljava svoj najveći uspon, kako u Golubiću tako i u drugim selima kninske opštine. Dobar broj seoskih domaćinstava bio je u mogućnosti da stada ovaca i koza drži u kolibama, povoljnim za zimsku ispašu, na Plješivici, Starčevu brdu i drugim mjestima i tako ″zimuju″ sa manje truda, na boljoj ispaši, dalje od kuća, polja, bara i metilja. Osnovni motiv bavljenja ovim poslom bio im je skupljanje mrsa (sira i skorupa), đubriva, gnojenje livada, obezbjeđenje ogrevnog drveta i drugih životnih potreba.

Pravljen je izuzetno cijenjen i tražen ovčiji sir i skorup u ovčijim i kozijim mješinama.
U toku Drugog svjetskog rata i u isto vrijeme građanskog rata većim delom su sve kolibe spaljene, a druga infrastruktura porušena. Nikada se više poslije rata, ovi domaćinski objekti nisu u potpunosti obnovili niti “oživjeli”. Desetostruko je smanjen fond stočnih grla. Malo je domaćinstava nastavilo da se bavi čuvanjem i uzgojem ovaca i druge stoke.
Poslije ″Oluje″ organizovane ispaše sitne i krupne stoke na golubićkoj dinarskoj ravni više nema, jer nema stada ni brojnih ni velikih. Samo neke familije iz Džepina djelomično nastavljaju ovu tradiciju koja nestaje.
Tako više nema na Loševcu, Dočiću, Suvopolju, Krugu, Balića i Ćaćića ogradi, torova, struga, plandovanja, bleke ovaca i janjaca ni jurnjave ovaca. Nema laveža tornih pasa, akanja iz najjačih čobanskih grla, kako bi se zvijeri plašile i bježale što dalje od ovčijih torova. Ne čuju se svirale ni diple. Nema i nema još mnogo čega drugog. Ratovi i stradanja , politika i mržnja učinili su svoje.

..........
ZADRUGARSTVO

Zadružni dom
Neposredno poslije Drugog svjetskog rata, u Jugoslaviji je bila akcija gradnje zadružnih domova. Domovi su rađeni u svim selima u kojima nije bilo adekvatnih prostorija za odvijanje kulturnih, prosvjetnih, medicinskih, privrednih, društveno-političkih i drugih aktivnosti. Tako je 1948. godine počela izgradnja Zadružnog doma u Golubiću, na Glavicama, pored škole. Društvena zajednica-država je osiguravala potreban građevinski materijal i materijal za obrtničke radove, a radna snaga je bila na dobrovoljnoj osnovi. Među selima kninske opštine postojalo je takmičenje ko će prvi završiti gradnju doma, tako je naše selo osvojilo drugo mjesto, što znači da je samo jedan dom, na području tadašnje Opštine Knin, sagrađen prije golubićkog.
Zadružni dom je imao dvije prodavnice robe široke potrošnje, skladište, kancelarijski prostor (za potrebe mjesnog odbora, matičnog ureda), ambulantu, dvije učionice za đake, stambeni prostor za seoske učitelje i porostoriju za seosku poštu. Izgrađena je dvorana za veće skupove u kojoj su se održavale kino predstave, zborovi građana, igre, ples, priredbe i slične manifestacije. Selo je imalo kulturno-umjetničko društvo, školski folklor, omladinske i druge političke organizacije, nogometni klub. Golubić je bio jedan od poznatijih mjesta u opštini sa bogatim kulturnim i sportskim sadržajima. Dom je otvoren 04.jula 1948. godine. Narod Golubića dao je oko 3000 dobrovoljnih radnih dana, a radilo se po deset do dvanaest sati dnevno. Narednog mjeseca, dakle u avgustu, 1948.godine u prostorijama zadružnog doma održana je prva kino-predstava.

.......
..............................................Zadružni dom u Golubiću (fotografisano 90- tih godina prošloga vijeka)

Seljačka radna zadruga Golubić
Početkom 1948. godine u Golubiću je osnovana Seljačka radna zadruga po uzoru na ruske kolhoze. Po tom modelu seljaci mještani, koji se udružuju u Seljačku radnu zadrugu unosili su svoj imetak, zemlju i stoku. U početku, odnosno u prvoj godini zadruga je imala sedam zadrugara. Budući da je, na području bivše Jugoslavije, u to vrijeme bila državna politika-osnivanje Seljačkih radnih zadruga, narodne tj. 1949. godine počelo je brojnije učlanjenje u Zadrugu jer je za učlanjivanje bio pritisak državne politike sa brojnim postupcima prisile. Ovakav način je dovodio i do loših međuljudskih odnosa, pa čak i u porodicama, posebno između očeva i sinova. Bilo je to teško vrijeme poslijeratnog življenja. Bez obzira na političke mjere teško je bilo privoliti većinu mještana da se udruže u zadrugu i pored postignutih rezultata zadrugara. Te 1949. godine preko 50% mještana učlanilo se u zadrugu. Međutim nije bilo nekih velikih rezultata. Zadruga se održala do 1953. Kada se ugasila.

.......
..................................................Da zadrugarstvo ima tradiciju u Golubiću svjedoči i ova članska knjižica

Poljoprivredna zadruga Golubić
Nakon što je rasformirana i ugašena Seljačka radna zadruga «Golubić», na njenim «temeljima», 1953. godine osnovana je Poljoprivredna zadruga «Tromeđa-Golubić». Osnovni zadatak zadruge je bio da unapređuje kooperantske odnose u svrhu povećanja poljoprivredne proizvodnje. Zadruga je imala svoje uspone i padove, a u periodu od 1960. do 1968. godine bilježi vrlo dobre rezultate u radu. Tada se otkupljivalo 200 tona paradajza, 120 tona krupne kapule (crnog luka), 80 tona kapulice, zatim mrkve, boranije, paprike, bijelog luka, krompira, krastavca, kupusa kao i raznog voća i voćnih prerađevina (trešanja, smokava, grožđa, vina, rakije) zatim pršuta, jagnjetine, mliječnih proizvoda.
Osim osnovne, zadruga se bavila i dopunskom djelatnošću kao što su: trgovina na veliko i malo, ugostiteljstvo, zanatstvo, uslužne djelatnosti kao što su oranje, prevoz i dr. Postojanje zadruge pokazalo je svoje puno opravdanje. U tom periodu porast poljoprivredne proizvodnje u Golubiću bio je čak 200%.
Zadruga se 1969. godine integriše i pripaja preduzeću «Jedinstvo» Knin, i praktično, od tada u Golubiću više nije bilo poljoprivredne zadruge što se ocjenjuje kao velika greška. Zadruga je bila pokretač privrednog, kulturnog, zabavnog, prosvjetnog, socijalnog, društvenog, političkog i drugog života u selu.
Uvidjevši grešku, mještani ponovo pokreću inicijativu za osnivanje Poljoprivredne zadruge pa tako 21.novembra 1989. godine dolazi do ponovnog osnivanja poljoprivredne zadruge. Trgovačko preduzeće «Dinara» Knin vratilo je zadruzi dio kapitala koji joj je pripadao. Zadruga je djelovala i bila u funkciji do izbijanja akcije hrvatske vojske 1995.godine.

.......
........................................................................................Zadružni dom u Golubiću danas

..........
ELEKTRIFIKACIJA SELA I HIDROELEKTRANE U GOLUBIĆU

Prvo električno osvjetljenje

Prva elektrana za osvjetljenje Knina izgrađena je početkom dvadesetog vijeka. To je bila elektrana koju je pokretao diezel motor, a služila je isključivo za uličnu gradsku rasvjetu. Golubić je udaljen oko 4 km zračnom linijom od Knina, ali je prva sijalica u Golubiću zasvijetlila 50 godina nakon pojave električnog svijetla u Kninu.
Braća Jovo i Boško, sinovi Ilije Zelembabe, tada studenti elektrotehnike, a kasnije diplomirani inžinjeri elektrotehnike došli su na ideju da u vodenici svoga djeda Jandrije (Zelembabin mlin) na rijeci Butižnici, ugrade dinamo kojeg će pokretati voda koja je pokretala mlin i na taj način omogućiti osvjetljenje mlina. Za kratko vrijeme realizovali su ideju i tako je Zelembabin mlin dobio električnu rasvjetu.

Prva hidroelektrana na izmjeničnu struju u Golubiću od 25 KW

Pedesetih godina prošloga vijeka, braća Đurica (Sava i Nikola), sačinili su projekat za izgradnju male hidroelektrane na rijeci Butižnici. Uz pomoć Poljoprivredne zadruge Golubić i dobrovoljnim radom mještana Golubića, sagradili su hidroelektranu koja je mogla svojom snagom osvijetliti manji dio sela (objekti na Glavicama, Dom, škola) i željezničku stanicu. Elektrana je imala je snagu od 25 KW. To je bio veliki napredak u selu. Okolna sela nisu imala sličnu pogodnost.
Ubrzo potom, iz Poljoprivredne zadruge Golubić potekla inicijativa da se izgradi, na istom mjestu gdje već postoji mala elektrana snage 25 KW, veća elektrana po svojim gabaritima i snazi. Radna snaga je bila na bazi dobrovoljnog rada zadrugara. Stručni radovi su bili povjereni braći Đurica. Elektrana je proradila 1956. godine. S obzirom na dimenzije, značaj i ulogu, elektrana je dobila i stručnu posadu koja je dežurala u tri smjene. Tada je oko 90% sela dobilo električnu energiju. A što se elektrifikacije sela tiče, ono je postepeno dobijalo električnu energiju. Još nije bilo tehničke mogućnosti da se troši neograničeno električna energija pa se potrošnja svodila samo na rasvjetu i druge manje potrošače, kao što su radio aparat, rešo i slično. Na mrežu su bili priključeni, osim domaćinstava, objekti na Glavicama, željeznička stanica, vodovodne pumpe na Vrelu za snabdijevanje dijela Knina pitkom vodom.
Vremenom, zbog dotrajalosti i izrabljene opreme, elektrana je obustavila svoj rad 1965. godine. Tada je sagrađena je nova trafo-stanica za potrebe sela kojom se automatski upravlja iz Knina.

Hidroelektrana Golubić od 7 MW

Rijeka Butižnica je zbog svojih vodopada i visinske razlike na malom rastojanju te srednjeg godišnjeg protoka od sedam kubnih metara u sekundi je hidrološki i energetski bila je oduvijek veoma interesantna za elektroprivredu. Inicijativa za gradnju nove elektrane u Golubiću potekla je od ondašnje Elektrodistribucije Knin. Elektrodistribucija Knin je došla do tehničke dokumentacije, koja datira iz vremena od prije Drugog svjetskog rata pa je to preduzeće imalo pretenzije da gradi ovaj objekat. Dakle ideja Elektrodistribucije Knin bila je da to bude elektrana do 5 megavata i akumulacionim jezerom kod zaseoka Plavšić. Poslije se došlo do riješenja da jezero bude u polju „Padalište kod Reljana.

Izgradnja te hidroelektrane počela je u drugoj polovini 1979. godine, a završena je 29. 12. 1981. kada je službeno stavljena u pogon. U elektrani je ugrađena nova moderna oprema sa automatskim uređajima, što znači potpuno automatizirana sa mogućnošću daljinskog upravljanja.

.......
.........................................................................................Brana na jezeru u Golubiću

..........
ZANATSTVO I DOMAĆA RADINOST

Stari zanati i zanatlije

Golubić je, kao i ostala sela, imao svoje zanatlije koji su radili za svoje potrebe, potrebe seoskih domaćinstava pa i šire. Do druge polovine 20. vijeka u selu je bilo kovača, zidara, opančara, stolara, tesara, bačvara, samardžija koji su većinom bili priučeni svom zanatu i zahvaljujući svom talentu brzo su iz iskustva učili prirodu materijala s kojim su radili i bili su dobri majstori bez obzira na skroman alat koji su posjedovali.
Među starim zanatima posebno mjesto zauzimao je kovački zanat. U Golubiću je između dva rata i poslije postojalo je nekoliko kovačija uglavnom locirane tako da mogu podmiriti potrebe cijelog sela i šire. Tako je Živkovića kovačija podmirivala potrebe gornjeg dijela Golubića i ostalih domaćinstava po potrebi. Tanjgina kovačija podmirivala je uglavnom, potrebe Potkraja. Za potrebe Donjana i djelimično Donjeg Žagrovića kovačke usluge činili su braća Jovo i Luka-Lukota Grubić a poslije Drugog svjetskog rata i Dmitar- Mićo Džepina.
Drugi veoma cjenjen zanat u Golubiću bio je zidarski. Golubić obiluje prirodnim građevinskim materijalima kamenom, sedrom, šljunkom (šoderom), pržinom. Na nekoliko lokacija u selu postoje majdani ( kave ) odakle se vadio kamen, sedra ili pržina koji su se zatim obrađivali i pripremali za gradnju kuća, zidova i podzida. Šljunak se vadio iz rijeke Butižnice. Na mnogim lokacijama ima dosta vapnenca pa je tako u Bolanži iznad Đulića koliba i kuće Vukovića, negdje pred Drugi svjetski rat Mile Vuković imao krečanu. Krečana je podmirivala potrebe Golubićana i Strmičana. Spominjemo samo neka imena Golubićana koji su bili poznati zidari od tridesetih pa sve do osamdesetih godina prošloga vijeka: Pero Stolić, Jošo i Niko Lukić ( Pilić), Sava Milivojević-Pipić, Ile Reljan, Pero Čolak, Čovo Kablar, Milan-Milanac Kablar, Ile Jerković, Luka-Lujo Klicov. Između dva rata većina ovih zanatlija bila je angažovana na zidarskim poslovima proboja Unske i održavanja Ličke pruge tako da i danas, preko potpornih zidova, propusta, tunela i mostova može se sagledati kakvo je bilo njihovo zidarsko umjeće a posebno ljepota i gracioznost Šegotina mosta. Na pribavljanju građevinskog materijala i njegove obrade (vađenje pržine, šljunka, sedre, obrada sedre i kamena), bili su poznati Miloš Šelac, Pane Panić- Rođo, Nine Paulić. Ima mnogo anegdota iz života i rada ovih ljudi koji su od jutra do mraka dane i godine proveli u kavama kod Jesenca, na Grudinama, Glavicama ili na obalama rijeke Butižnice.

.......
..................................................................................Primjer gradnje stare kuće u Golubiću

Tesari u šalovanju i građenju krovne konstrukcije, te stolari u ugradnji stolarije bili su dobri ortaci sa zidarima. I oni su bili priučeni svom zanatu. Drvena građa (jablanova, hrastova, jasenova) se većinom radila od drveća sa seoskih imanja ili obližnih šuma . Među stolarima poznatiji je bio Pane-Panjić Damjanović koji je imao porodičnu kuću u Plavšama...
Korparstvo ili pleter bilo je prilično razvijeno u Golubiću i susjednom selu u zaseocima Raškovići i Kolundžije zahvaljujući pogodnom barskom tlu uz rijeke Butižnicu, Došnicu i Radljevac na kojem je rasla rakita. Rakita se morala redovno podsjecati kako bi se dobilo mlado kvalitetno šiblje pogodno za korparstvo. Ovim poslom u Golubiću bavili su se mještani zaselaka Plavšići, Čučci i Opačići.

.......
...............................................Korparstvom u Golubiću su se naviše bavili mještani zaseoka Plavšiči

Izrada samara: Izrada samara za tovarnu marvu bila je svakako dosta značajno zanimanje, jer je gotovo svako domaćinstvo u selu imalo magare, mazgu, a rjeđe konja za tovarenje.
Poznatiji majstori samardžije u Golubiću bili su: Nikola (Jovan) Vuković zvani Balać, Niko Damjanović zvani Pavić, Dušan Lukić zvani Brone te Mile Vunduk. Bilo je i drugih koji su radili sami ove domaćinske potrebe kao i kod većine zanata.
Magarad kao tovarnu marvu su vremenom gubili na značaju uslijed boljeg standarda i kupovine freza i traktora.
Obućar, šuster ili postolar: Obućar se bavio popravkom cipela, mada su se kod nas u selu prije 1. svjetskog rata i između 1. i 2. svjetskog rata nosili opanci. U Golubiću su se ovim zanatom bavili Đuro Reljan i Dušan Bubonja Oni su opravljali cipele a manje su se bavili izradom opanaka.
Što se opanaka – gumenjaša tiče kao zimske obuće, oni su izrađivani uglavnom u bukovačkim selima.
Krojač – krojačica: U Golubiću je nakon 2. svjetskog rata živio i radio vrstan zanatlija šnajder za mušku konfekciju Stevo Vidović, koji je izučio šnajderski zanat u Srbiji. Stanovao je u Šakcima gdje je i imao svoju šnajdersku radionicu i šio za potrebe Golubićana, a i šire. Ipak se najviše Golubićana oblačilo odjećom koju su sami izrađivali tkanjem ili pletenjem ili su je kupovali u prodavnicama kao konfekciju.
Šnajderica za žensku garderobu je bilo više u selu naročito krajem pedesetih godina. One su uglavnom završile šnajderski zanat, radile u Kninu, a u slobodno vrijeme šile kod kuće. Bilo je i onih koje su završile domaćinsku školu u Preparandiji u Kninu i kurseve za krojenje i šivenje koji su se održavali po selima (u Golubiću je to bilo u Vurinovoj kući) Mnoge od žena koje su tada završile domaćinsku školu zaposlile su se u «Kninjanci» fabrici koja se bavila proizvodnjom konfekcije i bila poznata u Jugoslaviji i van naših granica posebno Njemačkoj. Prije 1. svjetskog rata i ranije mahom se nosila suknena odjeća tkana na tari i ukrašena vezovima. Aljine, zubuni, pregače i kanice danas služe kao suveniri.
Nekim uslužnim poslovima kao što su brijane i šišanje, bavili su se mnogi koji su imali za to potreban alat. Te poslove obično su radili iz hobija i najčešće bez naknade. Bilo je majstora kolara (Mićo-Mićota Džepina), majstora za kalemljenje voća i vinove loze (Obrad Gloginja, Petar-Paneško Lončina, Ile Jerković, Milan-Milanac Kablar, Jovo Ikić-Džepina).
Stručno školovanje i praktično osposobljavanje kvalifikovanih zanatlija raznih zanimanja počelo je organizovano da se provodi već poslije Prvog.svjetskog rata. Napredniji đaci upućivani su preko Privrednika u Srbiji i Radiše u Hrvatskoj na izučavanje raznih zanata u mnoga veća mjesta u zemlji. Nakon što bi izučili zanat, obično su ostali da rade i žive u tim mjestima jer, u ono vrijeme, nisu imali šta da rade u Kninu a pogotovo u Golubiću.
Uporedo sa porastom standarda i razvoja opšte industrijalizacije, nakon Drugog svjetskog rata, mnogi naši Golubićani, osim što odlaze na školovanje u velike gradove ostaju u selu jer je počela da radi Tvornica vijaka u Kninu. U školi učenika u privredi na Montijevoj glavici mnogi završavaju zanate i zapošljavaju se u kninskim preduzećima. U novije vrijeme sve do Zbijega 1995. G. Neki Golubićani su otvorili zanatske radnje (elektro radnje imali su Ilija Vuković, Jovica Kablar, Dragan Stančević, Jovica Borović, Đuričin).
Gotovo svako domaćinstvo imalo je bar osnovne alatke za sitne zanatske radove.

Domaća radinost

Od davnina pa sve do gotovo osamdesetih godina prošloga vijeka vuna je je bila osnovna sirovina koju je imalo gotovo svako domaćinstvo. U vezi s tim i razne alatke za njenu preradu (gargaše, preslice, vretena, kaneli, pleteće igle). Mnogo domaćinstava posjedovala su i taru (razboj) za tkanje.
Ženski svijet se od malena učio svim poslovima od pranja i češljanja vune do izrade odjevnih predmeta. Odjevne predmete kao što su čarape, džemperi, rukavice i slično žene su izrađivale u svakoj prilici koja je to dozvoljavala (prilikom čuvanja ovaca, na prelima, u mlinu). Nije rijedak primjer bilo vidjeti ženu kako ide putem, sa zataknutim kanelom za pasom na kome je klupče konca, ne gledajući u igle, kako vješto plete čarape. Također svako domaćinstvo je za sebe izrađivalo uža, uzice, popreke, kuskune za tovarnu marvu, uprtnjače. Rukom izrađeni odjevni i drugi predmeti od vune bili su sastavni dijelovi curskog ruva (opreme) koje je svaka cura nosila po udaji.
Bilo je i muškarca koji su se bavili pletenjem čarapa (Jovo Leksić npr.) i krojenjem odjeće od sukna: kabana, aljinaka-kaputa, krožeta-đileta, brneveka (Džepine: Nikola-Nikica, Ilija-Ilijetina, Luka-Lukan).
Izrada i nošenje predmeta od vune posebno čarapa i džempera u Golubiću nikada nije naskroz izgubila značaj bez obzira što se mijenjao način života.
Od ostalih proizvoda u domaćoj radinosti svakako treba spomenuti proizvodnju hrane i pića koja je prepoznatljiva uopšte za ovo podneblje i zbog prirodnih uslova za proizvodnju, kvaliteta i posebnih tehnologija. Tu spadaju sušenje mesa, proizvodnja pršuta, raznih vrsta sireva, prerada voća i povrća, proizvodnja vina i rakije, prerada žitarica, što smo već spominjali u tekstu ove knjige.

..........
SAOBRAĆAJ I VEZE

Golubić–selo kroz koje prolaze značajne saobraćajnice

Kroz Golubić koji je smješten u dolinama rijeka Butižnice, Došnice i Radljevca, po obroncima planina Plješevice, Starčevog brda i Crnog vrha, od pamtivijeka su prolazile razne dobronamerne i osvajačke vojske, karavani kao i drugi putnici dobronamernici, formirajući tako mrežu prečica, staza i puteva. Prečice, staze i putići su vremenom prerasli u značajne putne saobraćajnice koje su povezivale obale i luke srednjeg Jadrana sa zaleđem u središnjoj Bosni.
Razvojem transportnih sredstava po vidovima i granama saobraćaja golubićki putevi su sve više poprimali konture značajnih kotarskih, regionalnih, pa i međunarodnih cestovnih i željezničkih saobraćajnih pravaca.

.......
...................................................................................Željeznički čvor u Golubiću

Lokalni putevi

Formiranjem staza i prečica između zaseoka i značajnih objekata u selu, kao što su crkva, škola, poljoprivredna zadruga, hidroelektrana, prodavnice, omladinsko naselje i sl. nastala je značajna mreža lokalnih puteva koji su omogućavali svakodnevnu međusobnu komunikaciju.
Nabrajamo veće puteve: Mlinarov put, Ljubišića put ,Potkrajski put ,Vojni put ,Radinovića put Reljanov put Džepinov put, Plavšin put ,Grubića put, Marića put,,Plavšića put, Vukovića put, Vojnovića put, Dragašov put.

.......
........................................................Mještani u akciji popravke puta u Damjanovićima (oko 1980)

Regionalni put

Regionalni put kroz Golubić nazivao se Kotarski put. Povezivao je Ravne Kotare sa područjem Zapadne Bosne. Kod Radljevačkog mosta, odvajao se prema selima Radljevac, Plavno i dalje prema Lici. Kroz Golubić se kretao trasom Svetinja-Ljubišići-Momići-Kablari-Zelembabe-Baraka-Padališta-Grudine-ispod Plavšića i dalje preko Komalića. Put je kasnije, u jednom dijelu rekonstruisan po trasi bivše Šipadove pruge i dobio rang "Vojnog puta".

Magistralni put

Cestovni putni pravac Banja Luka-Drvar-Bosansko Grahovo-Knin-Šibenik i Knin-Sinj-Split, te Knin-Benkovac-Zadar, povezivao je, kroz dugi vremenski period, gradove i luke srednjeg Jadrana sa kontinentalnim zaleđem i srednjom Bosnom. Pored trgovačkih karavana, ovim putem su prolazile mnoge srednjovjekovne vojske bosanskih vladara koje su se sukobile sa Mlečanima, turske kao i vojske mnogih drugih osvajača u kasnijim ratovima. Spuštajući se niz brdo Derale, trasa ovog puta već od Strmice, sa manjim odstupanjem, prati tok rijeke Butižnice po lijevoj strani korita. Kroz Golubić se stara trasa ceste kretala ispod Velike i Male Bolandže, krajem Jezerina, prema Betinama, pored Balaćovih kuća, preko Kuduše, ispod Dragaša i Vojnovića, preko Vukovića gaja i Šakčeve krčme, Crvene grede, Oblaca i dalje preko Vrpolja prema Kninu. Nakon izgradnje željezničke pruge Bihać-Knin trasa ove ceste je na pojedinim dionicama ispravljena, odnosno prilagođena trasi pruge kako bi se izbegli suvišni pružni prelazi. Ubrzo nakon rekonstrukcije 70-tih godina, ova cesta je postala najkraća turistička veza gradova srednjeg Jadrana, sa Banja Lukom, Beogradom i drugim kontinentalnim gradovima tadašnje Jugoslavije.

Pruga uzanog kolosjeka – Šipadova pruga

Poslije aneksije Bosne od strane Austro-ugarske monarhije, a u cilju opšte industrijalizacije i privrednog razvoja carevine, dolazi do masovne eksploatacije bosanskih šuma. Da bi pristupili intezivnijoj eksploataciji, vlasnici preduzeća za korištenje šumskih resursa, među kojima je najpoznatiji "Šipad" vlasnika Steinbeissa, počeli su izgrađivati uskotračne željezničke pruge. Steinbeiss je imao svoje pilane u Dobrljinu, Prijedoru, Drvaru koje je trebalo snabdjevati drvenom građom. Pored toga se doprema drveta vršila u druga industrijska mjesta monarhije. Da bi osigurao dopremu drveta i rad pilane u Dobrljinu, i učinio je u tom pogledu nezavisnom od kolebajućeg vodostaja Sane i Une, Steinbeiss je dobio odobrenje i sredstva od zemaljske komisije da svoju željeznicu produži od Srnetice do Prijedora i dalje od Čardaka do Jajca i poveže je sa prugom Jajce-Laštva. U sklopu istog razvojnog programa, "Šipad" donosi odluku o izgradnji šumske uskotračne pruge Srnetica – Drvar-Knin. Pruga je izgrađena 1907. godine a služila je za prevoz šumske građe, proizvoda drvne industrije, uglja i rude, koje su se u Kninu pretovarale na željeznicu normalnog kolosjeka Knin-Šibenik. Tako su Steinbeissove šumske pruge vremenom prerasle u posebnu zapadno-bosansku uskotračnu željezničku mrežu, koja je postepeno poprimala svoj širi privredni, politički i vojni značaj.
Trasa Šipadove pruge je kroz Golubić prolazila uz desnu obalu rijeke Butižnice i to preko Brodina, ispod Plavšića, pored mosta Kapelice, preko Grudina i Padališta do Barake, gdje je bila izgrađena željeznička stanica sa dva kolosjeka. Trasa pruge se dalje protezala pored Jasenca i Zelembaba, preko Čučaka prema Kninu. Pored željezničke stanice kod Barake, na pruzi su se nalazila stajališta za ulaz putnika: Komalić, Most Kapelica i Zelembabe. Maksimalna brzina na ovoj pruzi je iznosila 20 km/čas, dok je komercijalna brzina bila 12 do 15 km/čas. Pruga je bila u eksploataciji sve do početka Drugog svetskog rata.

Pruga normalnog kolosjeka Bihać- Knin

Ideja o izgradnji Unske pruge, pruge normalnog kolosjeka, i borba za tu ideju trajala je skoro jedan vijek da bi se konačno počela graditi 1936. godine. Pred sam rat, 1941. god. izgrađeno je 25 km kolosjeka od Bihaća prema Kninu i 24 km od Knina prema Bihaću, uključujući dio kroz selo Golubić sa izgrađenom zgradom željezničke stanice. Izbijanjem Drugog svetskog rata radovi na ovoj pruzi su prekinuti, da bi se nastavili poslije rata 1946. god.
Izgradnja željezničke pruge Bihać-Knin spada u kategoriju najtežih pruga izgrađenih u poslijeratnom periodu. Od većih objekata izgrađeno je 36 tunela ukupne dužine 11820 km, pored toga izgrađeno je 27 većih mostova ukupne dužine 985 m, od kojih su najveći: metalni vijadukt "Krka" sa visinom stubova 35 m, metalni vijadukt "Ostrovica" i "Butižnica", kameni vijadukt "Japuda" i "Šegota", kao i 279 većih propusta ukupne dužine 1237 m. Počinje u Bihaću sa visinske tačke 222 nadmorske visine a pruža se kanjonom rijeke Une, da bi se u Ličkoj Kaldrmi popela na visinsku tačku od 673 m nadmorske visine. Zatim se spušta dolinom rijeke Butižnice i silazi preko Golubića u Knin na visinsku tačku od 224 m nadmorske visine.
Unska pruga je odlukom Ministarstva železnica Broj Mž. 38999/49, 25.12.1948. god. predata saobraćaj.
Od 1948. sve do 1961. godine vuču su obavljale parne lokomotive a od 1961. do 1987. godine, vuču su obavljale dizel locomotive. Elektrifikacija i rekonstrukcija pruge je izvršena 1987. godine, a vuču su počele obavljati elektrolokomotive.
Željeznička stanica Golubić izgrađena je na polju "Podbrešće" ispod Vukovića gaja. Stanica ima tri glavna kolosijeka i jedan "krnji" kolosjek namenjen za utovar i istovar tereta. Sa jedne i druge strane stanice izgrađen je po jedan skretnički objekat iz kojih se rukovalo sa ulaznim signalima i skretničkim postrojenjima.

Mostovi i gazovi

Mostovi su od pamtivijeka spajali obale rijeka, ceste, naselja i ljude. Tako i golubićki mostovi imaju svoju istoriju i legende o nastanku.
Mostovi u Golubiću zovu se:
Most kod kapelice,Šakčev most, Mlinarev most, Lončinov most, Most kod borovića njiva, Most kod Zelembabina mosta, Borovića mostić, Kovačev most, Rončevića most, Zelembabin mostić, Raljevački most

.......
..............................................................................Stari most kod brane u Golubiću- detalj

Gazovi
Pored navedenih mostnih prelaza mještani su, da bi skratili put, gradili gazove (mostiće) preko vodenih prepreka. Najviše takvih prelaza bilo je na rijeci Butižnici. Poznati su Plavšića viseći mostić preko kojega se prelazilo na magistralni put. Drugi prelaz je bio u Brodinama na Butižnici. U donjem dijelu sela, također na rijeci Butižnici postoje Klinčev gaz kod Klicova i Klinaca, Paića gaz.
Svi gazovi poslije 1995. godine uslijed neodržavanja ili velikih poplava su neupotrebljivi ili potpuno uništeni.

..........
POŠTA I TELEFON

Prva pošta u Golubiću otvorena je 1960. godine u prostorijama zadružnog doma. Do tada je dostava poštanskih pošiljki vršena preko pošte Strmica i to dva puta nedjeljno.
Valja napomenuti da prva telefonska veza datira iz vremena osnivanja poljoprivredne zadruge, dakle početkom pedesetih. Do 1966. godine telefonski saobraćaj se odvijao uz posredovanje telefonske centrale u Kninu. Od 1966. godine pošta je dobila svoj automatski telefonski broj iz Automatske centrale Knin. Osamdesetih godina, prostorija pošte je prebačena u stambenu učiteljsku zgradu. Ovakvo stanje zadržalo se do 1984. godine kada je u selu pokrenuta akcija da se sagradi telefonska centrala, razvede telefonska mreža i priključe telefoni u svako domaćinstvo koje je to željelo.
Izgradnja telefonske centrale (zgrade za poštu i uređaje) pomogla je pošta u Kninu, a organizaciju, sve ostale radove i financije dali su mještani sela.
Od ideje do početka realizacije ovog projekta prošla je nepune godina dana. Nova pošta otvrena je u novembru 1986. godine. Montaža centrale započela je u oktobru 1987.g. a završena u januaru 1988. godine.

.......
..............................................................Nova zgrada Pošte u Golubiću izgrađena 1984. g

Jeseni 2013.g. sajt napravio: Site factory
>
 
 
Zavičajno udruženje
 
   
   
   
Članovi
 
   
   
 
Riznica
 
   
   
   
   
   
   
>
 
Golubićani